Sportdomes Zaandam

Willem van der Sluis (1972), de oprichter van Customr, ontwierp in het kader van de procentregeling een demontabele en verplaatsbare sport- en luchtplaats voor illegale vluchtelingen bij de detentieboten in Zaandam in opdracht voor het Atelier Rijksbouwmeester.
Uitgeprocedeerde asielzoekers verblijven hier in afwachting van hun uitzetting.

Van der Sluis baseerde zijn ontwerp op een koepelconstructie waaraan hij een abstract decoratief patroon toevoegde dat de bewoners de mogelijkheid biedt naar buiten te kijken en de omgeving te beleven zonder zelf herkend te worden. Een honingraatpatroon opent zich tot halverwege de koepel, waarna het zich omkeert en naar boven weer sluit. Gefilterd licht valt als door een dak van bladeren naar binnen. De contrastwerking tussen licht en donker voorkomt dat er te veel contact met de buitenwereld is. Opmerkelijk is dat de kostprijs van deze constructie gelijk is aan die van de gangbare ommuurde hekwerkkooi.

Tussen de lijnen op de grond die de begrenzingen van de speelvelden aangeven, wijzen pijlen in de richting van de vier windstreken. Dit is een van de weinige oriëntatie punten voor de bewoners. Een dergelijk detail laat zien dat Van der Sluis het spanningsveld tussen opdrachtgever (justitie) en de gebruiker begrijpt, maar zich wel de uitdaging heeft gesteld om de eisen van de bewoners zo veel mogelijk leidend te laten zijn.

Van der Sluis verhoudt zich met deze koepel ook tot de architectuurgeschiedenis.
Hij speelt met zijn ontwerp met het principe van de koepelgevangenis, bedacht in 1791 door de Britse filosoof en jurist Jeremy Bentham. Waar het panopticum in de gevangenis wordt gebruikt om de bewaking vanuit één punt zicht te geven op alle gevangenen, wordt het principe hier omgekeerd en is niemand meer zichtbaar.

De schoonheid van de luchtplaats staat in schril contrast met de noodzaak van zijn aanwezigheid. Inderdaad is de muur om de kooi verdwenen, maar de vrijheid is nog lang niet terug. Voor Van der Sluis is het niet de vraag of een ontwerper zo’n probleem kan oplossen, maar wat hij in gang kan zetten. Daar neemt hij als ontwerper verantwoordelijkheid voor. Bewust verandert hij ‘de sportdomes’, zoals hij ze zelf veelbetekenend noemt, ‘s avonds in een lichtbaken. Een licht dat aandacht vraagt voor een uitzichtloze situatie.

Willem van der Sluis studeerde in 1996 af aan de Rietveld Academie als beeldend kunstenaar. Hij werkt nu als productontwerper en ontwerpt klantgerichte oplossingen waarbij hij zich laat inspireren door techniek en de natuur.